Geschiedenis van de Kalmthoutse Heide

Vele eeuwen geleden bestond het grondgebied van de Kempen hoofdzakelijk uit loofhoutbossen, meer bepaald eiken-berken-bossen op de drogere en eiken-haagbeuken-bossen op de meer vruchtbare gronden. Overexploitatie van deze bossen leidde tot het ontstaan van uitgestrekte heidevlakten. Begrazen, afbranden, afplaggen en uitvenen zorgden gedurende vele eeuwen voor de instandhouding van deze heidevelden. Enige verandering kwam er in de 17de en 18de eeuw toen massale bebossingen werden uitgevoerd met naaldbomen, vooral met grove den.

Vanaf het einde van de vorige eeuw kende de landbouw een grote impuls door de invoering van kunstmest. Heidevelden werden omgevormd tot volwaardige landbouwgronden. Gronden die te weinig geschikt waren voor de landbouw, werden bebost, meestal met grove den. De kolenmijnen draaiden immers op volle toeren en hadden mijnhout nodig. Geen enkele streek in deze gewesten is zo snel en grondig van uiterlijk veranderd als de Kempen. Het is dan ook bijna een wonder dat in Kalmthout nog ongeveer 1.500 hectare heide bewaard is gebleven.

Het gebied heeft een uitzonderlijke waarde door de uitgestrektheid, de talrijke vennen en het unieke duinlandschap. Dat vanaf het begin van deze eeuw bepaalde personen en verenigingen zich gingen inzetten om de Kalmthoutse Heide als dusdanig te behouden, lag voor de hand, vooral omdat bedreigingen als landbouw, wegenaanleg, verkavelingen, recreatie, steeds aanwezig waren. Het past zeker in dit verband de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedeschoon te vermelden, evenals Prof. Dr. J. Muls, die een gebied van ongeveer 1.800 hectare liet klasseren als beschermd landschap. Het centrale gedeelte van het geklasseerde gebied (732 hectare) is eigendom van de gemeente Kalmthout en wordt als volwaardig natuurreservaat beheerd. Het Vlaamse Gewest heeft door aankoop van omliggende private eigendommen het natuurreservaat inmiddels met ongeveer 200 hectare uitgebreid.

De Kalmthoutse Heide maakt deel uit van een aaneengesloten natuurgebied dat zich aan beide zijden van de Belgisch-Nederlandse grens uitstrekt en een oppervlakte beslaat van ongeveer 3 .750 hectare. De oprichting van het Grenspark 'De Zoom-Kalmthoutse Heide' kan een belangrijk instrument worden om het totale gebied beter te beschermen en te beheren.

De Withoefse Heide behoort tot het reservaat Kalmthoutse Heide, maar ligt door de omringende bebouwing en de drukke verkeersweg Putsesteenweg wat geïsoleerd van de rest van het gebied. Hoewel het gebied voor een belangrijk stuk dichtgegroeid is met bos, liggen er nog bijzonder waardevolle heiderestanten.